Skolioza jest to choroba polegająca na wielopłaszczyznowym zniekształceniu, które obejmuje nie tylko zmiany w płaszczyźnie czołowej (boczne skrzywienie kręgosłupa), ale również deformacje w płaszczyźnie strzałkowej (spłycenie lub pogłębienie lordozy i kifozy) oraz rotację i torsję kręgów (skręcenie).
Zgodnie z ustaleniami Scoliosis Research Society skoliozą nazywany skrzywienie kręgosłupa przekraczające 10 stopni. Jest to kąt mierzony sposobem Cobba na zdjęciu rentgenowskim wykonanym w projekcji a-p w pozycji stojącej.
Skoliozy dzielimy na:
-skoliozy funkcjonalne - powstają wtórnie do zmian w innych, pozakręgosłupowych częściach ciała. Mogą to być między innymi pozorne skrócenie kończyny dolnej, skrzywienie reflektoryczne, asymetryczne napięcie mięśni około kręgosłupowych czy bóle różnego pochodzenia. Skolioza ta ustępuje po wyeliminowaniu czynnika wywołującego.
- skoliozy strukturalne - określane jako deformacja kręgosłupa, w której występują utrwalone zmiany w obrębie kręgów i krążków międzykręgowych. Poza tymi zmianami występują również utrwalone zmiany w obrębie mięśni, powięzi, więzadeł oraz torebek stawowych. Ten rodzaj skolioz dodatkowo można podzielić pod względem etiologii na skoliozy wrodzone, neurogenne czy idiopatyczne.
Skoliozy idiopatyczne stanowią ok. 80 - 90% wszystkich skolioz strukturalnych. Aby powstała skolioza idiopatyczna muszą zadziałać dwa czynniki: etiologiczny i patomechaniczny. Czynnik etiologiczny jest nieznany - zapoczątkowuje powstanie skoliozy, czynnik patomechaniczny jest znany - działa zgodnie z prawami wzrostu i prawami fizyki. Wygięcia pierwotne (powstają jako pierwsze) zaburzają naturalną równowagę i statykę tułowia. Dlatego podczas przesunięcia się ciała chorego w stronę wypukłości skrzywienia, na zasadzie działania praw równowagi, następuje powstanie reakcji wyrównawczej w sąsiednich odcinkach kręgosłupa. W ten sposób w odcinkach powyżej jak i poniżej wygięcia pierwotnego powstają skrzywienia wtórne. Są to wygięcia niewątpliwie korzystne dla organizmu, gdyż pozwalają choremu utrzymać pionową postawę całego tułowia.
Najbardziej niekorzystną cechą charakterystyczną skolioz idiopatycznych jest tendencja do pogarszania się w okresie pokwitaniowym, zwłaszcza u dziewcząt.
Prawdopodobieństwo pogłębiania się deformacji o co najmniej 5 stopni, obserwowane podczas kolejnych badań, jest większe u dziewczynek, które nie uzyskały jeszcze dojrzałości kostnej i zależne jest od wielkości wyjściowej wartości wygięcia. Szybkość progresji zależna jest również od wyników testu Rissera.
Nieleczone skoliozy mogą przyczynić się do wielu zmian w obrębie innych układów organizmu jak układu oddechowego, zmniejszając pojemność i biomechanikę działania klatki piersiowej, wydolność wysiłkową.
O kosmetycznej deformacji w skoliozach idiopatycznych świadczą:
- garb żebrowy w odcinku piersiowym oraz
- mięśniowy wał lędźwiowy w odcinku lędźwiowym.